Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΘΕΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

 



    Ο Ασκληπιός, θεός της Ιατρικής, γιος του Απόλλωνος και της νύμφης Κορωνίδος, κόρης του Φλεγύου που κατοικούσε στους πρόποδες του Πηλίου, μεγαλωμένος από το σοφό Κένταυρο Χείρωνα, είναι ο διασημότερος θεραπευτής των νόσων που μαστίζουν τους ανθρώπους κατά την αρχαιότητα, κι η δύναμή του φτάνει, μέχρι το να ανασταίνει νεκρούς. Κόρη του φυσικά, η Υγεία. Στην Ιλιάδα του Ομήρου, στην εκστρατεία κατά της Τροίας, αναφέρονται ως συμμετέχοντες οι δύο γιοι του, Μαχάων και Ποδαλείριος, κυριότεροι γιατροί του εκστρατευτικού σώματος, που μνημονεύονται ως παίδες άψογου ιατρού. Οπότε, ο Ασκληπιός, δε φαίνεται να παρουσιάζεται σα θεός, αλλά σαν ξακουστός και υπαρκτός ιατρός, μιας γενεάς μεγαλύτερος από εκείνη των ηρώων της Ιλιάδος.

    Από την περιοχή του ιερού του ʼμμωνος Διός προέρχεται ένα θραύσμα βάσης αναθήματος που φέρει την επιγραφή

[-]όδω[ρος-] - [-ʼσκ]ληπιώι[-]

και χρονολογείται σύμφωνα με το σχήμα των γραμμάτων στα τέλη του 3ου ή στο πρώτο μισό του 2ου αιώνα π.Χ.. Η επιγραφή αυτή δεν βρέθηκε κατά χώρα. Επισημάνθηκε ωστόσο από τον Βουτυρά στην Ιερά Μονή Παντελεήμονος στο ʼγιο Όρος όπου φυλάσσεται. Όλες οι αρχαιότητες της Μονής προέρχονται από ένα μετόχι της στη παραλία του σύγχρονου οικισμού της Καλλιθέας όπου βρίσκεται το ιερό του ʼμμωνος Διός και του Διονύσου . Στο χώρο αυτό, που μέχρι το 1968 ανήκε στη Μονή Παντελεήμονος, οι μοναχοί είχαν εντοπίσει αρκετές αρχαιότητες πολλές από τις οποίες μετέφεραν στο ʼγιο Όρος .

    Η επιγραφή αυτή είναι πολύ σημαντική διότι μας παρέχει ένα βεβαιωμένο χρονολογικό όριο για την εισαγωγή της λατρείας του Ασκληπιού στο ιερό του ʼμμωνος Διός . Η ʼφυτις ωστόσο στην οποία ανήκε το ιερό του ʼμμωνος Διός αναφέρεται και στο κατάλογο των θεωροδόκων της Επιδαύρου ο οποίος χρονολογείται το 360-359 π.Χ. και αν μη τι άλλο υποδεικνύει ότι η λατρεία του Ασκληπιού ήταν γνωστή στη περιοχή ήδη από το δεύτερο τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ.. Επομένως η συμμετοχή, έναν αιώνα μετά, της πόλης της Κασσάνδρειας, στην οποία ανήκε η περιοχή της Αφύτιος, στη νέα πανελλήνια γιορτή προς τιμή του Ασκληπιού που οργανώθηκε στη Κω το 242 π.Χ. ίσως πρέπει να θεωρηθεί αναμενόμενη. Η προθυμία τους να πάρουν μέρος στη γιορτή αυτή πήγαζε προφανώς από την αποδοχή της συγκεκριμένης λατρείας η οποία ήταν γνωστή ήδη από τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. στην ʼφυτι και λογικά θα είχε εισαχθεί στο μεγάλο και φημισμένο αυτό ιερό τουλάχιστον από το 242 π.Χ..

    Η λατρεία του Ασκληπιού στο ιερό του ʼΑ


μμωνος Διός πιστοποιείται και για τους ρωμαϊκούς χρόνους καθώς κατά τα χρόνια αυτά κατασκευάστηκε ένα βαλανείο από το οποίο προέκυψαν σημαντικά ευρήματα άμεσα σχετιζόμενα με τον θεραπευτή θεό και τον κύκλο του. Το λουτρό ανήκει στον «εν σειρά» τύπο με θερμό, μέσο και ψυχρό οίκο που επικοινωνούσαν μεταξύ τους. Η περίοδος χρήσης και λειτουργίας του ξεκινά από τα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ. και παύει στα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ.

    Ο θερμός και ο μέσος οίκος έχουν πλήρως ανασκαφεί. Ο πρώτος βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του κτιρίου, είναι μονόχωρος και στην ανατολική του πλευρά διαμορφώνεται ημικυκλική κόγχη. Το δάπεδο θερμαινόταν με υπόκαυστο που στηριζόταν σε τετράγωνους πεσσίσκους ενώ οι τοίχοι με την παρεμβολή ορθογώνιων αεραγωγών σωλήνων (tubuR). Στα δυτικά του αποκαλύφθηκε το στόμιο πυροδότησης ενταγμένο σε ένα πολύ μικρό δωμάτιο, το προπνιγείο, στο βόρειο τοίχο του οποίου εντοπίστηκε κατώφλι που οδηγούσε σε αύλειο χώρο και σε κάποια βοηθητικά κτήρια που εντοπίστηκαν βορειότερα .

    Ο μέσος οίκος αποτελούνταν από τρία ή τέσσερα επιμέρους τμήματα τα οποία ήταν εφοδιασμένα με λουτήρες. Η στήριξη του δαπέδου γινόταν με τοξωτά στηρίγματα ανάμεσα από τα οποία κυκλοφορούσε ο αέρας στο χώρο του υποκαύστου. Για την θέρμανση των τοίχων χρησιμοποιήθηκε κατά πάσα πιθανότητα -σύμφωνα πάντα με τα ανασκαφικά δεδομένα - ένας μεικτός τρόπος από πήλινα πειόσχημα πλακίδια σε συνδυασμό με πήλινους αεραγωγούς σωλήνες.

    Το νοτιότερο τμήμα του βαλανείου καταλάμβανε ο ψυχρός οίκος ο οποίος ήταν στρωμένος με λίθινες και κατά τόπους μαρμάρινες πλάκες. Στην ανατολική πλευρά του caldarium ανασκάφηκε μετρίου μεγέθους πισίνα με δάπεδο από πήλινες πλάκες, η πρόσβαση στην οποία γινόταν με τη βοήθεια τριών αναβαθμών. Ύπαρξη παρόμοιας πισίνας ή λουτήρων με μαρμάρινη επένδυση υποθέτουν οι ανασκαφείς και για την βόρεια πλευρά του ψυχρού οίκου στηριζόμενοι στα ανασκαφικά δεδομένα.

    Κατά την ανασκαφή του βαλανείου εντοπίστηκε θραύσμα δεξιού χεριού που κρατά φίδι. Μεταξύ του αντίχειρα και του δείκτη διακρίνεται η τριγωνική απόληξη του κεφαλιού του ερπετού. Πρόκειται προφανώς για χέρι προερχόμενο από άγαλμα Υγείας. Η θεά θα κρατούσε με το δεξί χέρι το φίδι το οποίο θα τυλιγόταν γύρω από τον βραχίονά της ενώ με το αριστερό φιάλη προς την οποία θα έτεινε το φίδι. Ο συγκεκριμένος τύπος απόδοσης της Υγείας ήταν πολύ διαδεδομένος και ασφαλώς συνδέεται άμεσα με το περιβάλλον στο οποίο βρέθηκε. Επιπλέον από το εσωτερικό του λουτρού προέκυψε αριθμός ιατρικών εργαλείων που υποδεικνύουν άσκηση της ιατρικής τέχνης στο χώρο. Κατά τα ρωμαϊκά χρόνια λοιπόν στο ιερό του ʼμμωνος Διός η λατρεία του Ασκληπιού και της Υγείας πρέπει να ήταν ιδιαίτερα σημαντική, γεγονός που υποδεικνύει πως στο ιερό η παρουσία των θεραπευτών θεών αποτελούσε συνέχεια της παράδοσης των ελληνιστικών χρόνων.

    Η λατρεία του Ασκληπιού στη Κασσάνδρεια (Αρχαία Ποτίδαια), δεν πρέπει να ήταν άγνωστη στη πόλη και την ευρύτερη περιοχή. Το συμπέρασμα αυτό συνάγεται από μια επιγραφή που βρέθηκε στο Ασκληπιείο της Κω και περιλαμβάνει την πόλη, μαζί με την Αμφίπολη και τους Φιλίππους, στις γιορτές προς τιμήν του Ασκληπιού που οργανώθηκαν για πρώτη φορά το 242 π.Χ. στη Κω ενώ ταυτόχρονα προσφέρεται το δικαίωμα της ασυλίας. Επόμενο είναι πως η προθυμία των κατοίκων της Κασσάνδρειας να τιμήσουν τον θεό προέκυπτε από την αποδοχή της λατρείας του στην ίδια την πόλη.

    Από την παράθεση όλων εκείνων των στοιχείων στο παραπάνω κεφάλαιο που πιστοποιούν λατρεία του Ασκληπιού στη Μακεδονία προκύπτουν διάφορα ερωτήματα σχετικά με την τοπογραφική θέση και την αρχιτεκτονική διαμόρφωση των Ασκληπιείων. Αναφορικά με το πρώτο ζήτημα διερωτάται κανείς αν ο Ασκληπιός λατρευόταν σε ιερά ενταγμένα μέσα στο πολεοδομικό ιστό των πόλεων, σε ιερά έξω από αυτές αλλά σε κοντινή απόσταση, ή σε χώρους απομακρυσμένους από τα αστικά κέντρα. Ασφαλώς πρόκειται για ερωτήματα εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθούν με βάση τα υπάρχοντα αποσπασματικά αρχαιολογικά δεδομένα. Μεγάλη ωστόσο βοήθεια θα προσέφερε η απάντηση σε ένα άλλο ζήτημα ως αφετηρία για τον προβληματισμό αυτό : Στη Μακεδονία ιδρύονται ιερά εξαρχής αφιερωμένα στον Ασκληπιό ή η λατρεία του εισάγεται σε ήδη υπάρχοντα ιερά θεοτήτων που είτε σχετίζονται με την καταγωγή του ή με μυθολογικά επεισόδια, είτε παρουσιάζουν ομοιότητες με τις ιδιότητές του. Από την γενική εικόνα που δίνουν τα μέχρι τώρα δεδομένα προκύπτει ότι μάλλον συμβαίνει το δεύτερο. Στην ʼφυτι της Χαλκιδικής η λατρεία του εισάγεται στο ιερό του ʼμμωνος Διός και του Διονύσου.

    Να σημειωθεί ότι στον ευρύτερο χώρο του ναού βρέθηκε ενεπίγραφη πλίνθος αγαλματίου αφιερωμένου στον Απόλλωνα Καναστραίο που χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ.. Η εύρεση ενός τέτοιου αναθήματος είναι αναμενόμενη σε ένα ιερό που ο Ασκληπιός θα κατείχε μερίδιο στη λατρεία καθώς σύνηθες ήταν το φαινόμενο συλλατρείας πατέρα-γιου.

    Στο τέλος της κλασικής και στην αυγή της ελληνιστικής εποχής κατά την οποία η διάδοση της λατρείας του είναι ταχύτατη, ο άνθρωπος προβάλλεται πιο έντονα ως μονάδα και ο Ασκληπιός μοιάζει να αφιερώνει σχεδόν αποκλειστικά τις φροντίδες, τις υπηρεσίες και τα αισθήματά του στο μεμονωμένο άτομο. Ανήκει στις παρήγορες θεότητες γι’ αυτό παρουσιάζεται μειλίχιος, καλοπροαίρετος και συμπαραστάτης των νοσούντων που καταφεύγουν σε αυτόν για να κατευνάσουν τον πόνο τους. Η λατρεία του Ασκληπιού και οι θαυματουργές θεραπείες ασθενών προσκυνητών, οι οποίοι πέρασαν μια νύκτα μέσα στο ιερό, αναφέρονται σε πολλά αφιερώματα και επιγραφές που φθάνουν το κατακόρυφο στην ελληνιστική εποχή. ʼλλωστε στα ιερά του Ασκληπιού δεν προσέρχονταν μόνο για να αναζητήσουν θεραπεία αλλά και για να ευχηθούν για την διατήρηση της υγείας.

ΕΡΕΥΝΑ & ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

Βαγγέλης Κατσαρίνης - Ηλεκτρονικός - Κατασκευαστής Ιστοσελίδων Διαδικτύου

ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ : www.kassandra-halkidiki.gr


Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Τραγωδία στη Χαλκιδική: Νεκρός 19χρονος που τραυματίστηκε σε λούνα παρκ στο Πευκοχώρι

  Ένας 19χρονος τραυματίστηκε σοβαρά σε λούνα πάρκ στο Πευκοχώρι Χαλκιδικής το βράδυ της Δευτέρας. Ο άτυχος νέος υπέκυψε στα τραύματά του και κατέληξε. Το παιχνίδι στο οποίο ήταν ο 19χρονος έσπασε, με αποτέλεσμα ο νεαρός να τραυματιστεί πολύ σοβαρά. Στο λούνα παρκ έσπευσε ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ, το οποίο παρέλαβε τον 19χρονο και τον μετέφερε στο Κέντρο Υγείας Κασσάνδρας, ωστόσο ήταν ήδη αργά. Η αστυνομία προχώρησε στη σύλληψη του 58χρονου ιδιοκτήτη του λούνα παρκ. Ο 19χρονος είχε πάει στο λούνα παρκ με την οικογένεια του. Πηγή :Thestival.gr 

Τραγωδία στη Κασσάνδρα: Νεκρός υπάλληλος απορριμματοφόρου – Τον παρέσυρε αυτοκίνητο που οδηγούσε 26χρονος

  Την τελευταία του πνοή στην άσφαλτο άφησε το πρωί της Παρασκευής ένας 48χρονος υπάλληλος απορριμματοφόρου στον δρόμο από Χανιώτη προς Πευκοχώρι στη Χαλκιδική. Συγκεκριμένα περίπου στις 05:00 τα ξημερώματα, στο 42,5ο χιλιόμετρο της επαρχιακής οδού Μουδανιών-Παλιουρίου, ένα αυτοκίνητο που οδηγούσε 26χρονος, παρέσυρε 48χρονο υπάλληλο απορριμματοφόρου και στη συνέχεια προσέκρουσε στο απορριμματοφόρο, με αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό του 48χρονου. Προανάκριση για τα ακριβή αίτια του δυστυχήματος διενεργεί το Τμήμα Τροχαίας Μουδανιών. Πηγή:thestival.gr

Ξέσπασε φωτιά στη Χαλκιδική-Σηκώθηκε ελικόπτερο

  Φωτιά  στη Χαλκιδική ξέσπασε λίγο μετά τις 12.15 το μεσημέρι της Παρασκευής (12/7). Επί τόπου ισχυρές δυνάμεις της Πυροσβεστικής και ελικόπτερο από αέρος. Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες από την Πυροσβεστική, η φωτιά  καίει χαμηλή βλάστηση, προς Τρυπητή, συγκεκριμένα στον δρόμο Νέων Ρόδων Τρυπητής. Στο σημείο επιχειρούν 28 πυροσβέστες, με 9 οχήματα, μία ομάδα πεζοπόρου τμήματος, ενώ  από αέρος ένα ελικόπτερο. Το   έργο της κατάσβεσης είναι σε εξέλιξη. Πηγή:GRTimes.gr